Dydaktyka przedmiotowa-nauczanie języka polskiego w szkole podstawowej

Celem przedmiotu jest przygotowanie studentów do nauczania języka polskiego w szkole podstawowej. Zajęcia mają formę ćwiczeń oraz warsztatów terenowych odbywanych w szkole podstawowej (hospitowanie zajęć prowadzonych przez nauczycieli i/lub kolegów z grupy oraz samodzielne prowadzenie zajęć). Student zapoznaje się z aktami prawnymi potrzebnymi do prowadzenia przedmiotu, poznaje metody i formy kształcenia dostosowane do tematyki zajęć, projektowanych celów oraz poziomu i potrzeb uczniów.

Miejsce języka polskiego w ramowym planie nauczania w szkole podstawowej. Podstawa programowa, cele kształcenia i treści nauczania przedmiotu „język polski”. Rozkład materiału, program kształcenia. Organizowanie zajęć w zakresie kształcenia kulturowo-językowego, kulturowo-literackiego, kultury wizualnej i audiowizualnej. Organizacja pracy w klasie i w grupach. Indywidualizacja nauczania. Nauczanie interdyscyplinarne. Formy pracy specyficzne dla przedmiotu „język polski”: wycieczki, zajęcia terenowe, konkursy, warsztaty pisania. Dobór środków dydaktycznych, w tym nowoczesnych technologii. Metodyka realizacji poszczególnych treści kształcenia w obrębie przedmiotu „język polski” dostosowana do wieku, sytuacji emocjonalnej i intelektualnej uczniów (w tym uczniów ze specjalnymi trudnościami) oraz do materii poznania. Typowe błędy uczniowskie i sposoby ich wykorzystania w procesie dydaktycznym. Zagadnienia związane z pracą domową. Sprawdzanie wiedzy i umiejętności. Ocenianie uczniów. Diagnozowanie grupy uczniowskiej i każdego ucznia w kontekście przedmiotu „język polski”. Sposoby wspomagania rozwoju poznawczego uczniów. Kształtowanie u ucznia pozytywnego stosunku do nauki oraz rozwijania ciekawości, aktywności i samodzielności poznawczej, a także logicznego i krytycznego myślenia. Źródła wiedzy i umiejętne korzystanie z nich. Kompetencje kluczowe i sposoby ich kształtowania w ramach nauczania przedmiotu „język polski”. Dobór lektur ze względu na wiek i potrzeby uczniów.

Podstawa programowa (poziom szkoły podstawowej)

Zestawy podręczników atestowanych przez MEN.

Czasopisma poświęcone edukacji polonistycznej.

Książki dotyczące szkolnej lektury, opracowania utworów literackich, teatru szkolnego z serii Metodyczna Biblioteka To lubię!, Kraków (E. Korulska, Hobbit, czyli wielka przygoda z lekturą; W. Żuchowska, Opowieści z Narnii, czyli wielka podróż. Lew, Czarownica i stara szafa; A. Leszczyńska, Bracia Lwie Serce Astrid Lindgren, czyli szukanie światła; M. Rauch i in., Tajemniczy ogród, czyli w poszukiwaniu utraconego raju; E. Zioło, K. Wiatr, Mały Książę, czyli o doświadczeniu istnienia w drodze; W. Wantuch, Poezja w szkole podstawowej. Gry słów i rzeczy; I. Lasota, TESPIS-ek w szkole, czyli jak i po co bawić się z dziećmi w teatr).

Bortnowski S., Przewodnik po sztuce uczenia literatury, Warszawa 2005; S. Bortnowski, Jak zmienić polonistykę szkolną, Warszawa 2009; Doskonalenie warsztatu nauczyciela polonisty, red. A. Janus-Sitarz, Kraków 2005; Innowacje i metody. Podręcznik akademicki kształcenia polonistycznego, t. 1: W kręgu teorii i praktyki, red. M. Kwiatkowska-Ratajczak, Poznań 2011; Metodyka a nauka o literaturze i nauka o języku, red. D. Michułka, K. Bakuła, Wrocław 2005; Polonista w szkole. Podstawy kształcenia nauczyciela polonisty, red. A. Janus-Sitarz, Kraków 2004; Polonistyka dziś – kształcenie dla jutra, red. K.Biedrzycki, W. Bobiński, A. Janus-Sitarz i R. Przybylska, Kraków 2014; Przez praktyki do praktyki. W stronę innowacyjności w kształceniu nauczycieli, cz. 1, red. I. Morawska, M. Latoch-Zielińska, B. Jarosz, M. Ausz, Lublin 2014; Uczeń w świecie języka i tekstów, red. J. Nocoń, E. Łucka-Zając, Opole 2010.

Ogólne efekty uczenia się są osiągane przez studenta po realizacji pełnego cyklu kształcenia i osiągnięciu wszystkich szczegółowych efektów uczenia się):

W zakresie wiedzy student zna i rozumie:

D.1/E.1.W1. miejsce danego przedmiotu lub rodzaju zajęć w ramowych planach nauczania na poszczególnych etapach edukacyjnych;

D.1/E.1.W2. podstawę programową dla danego przedmiotu; cele kształcenia i treści nauczania przedmiotu lub prowadzenia zajęć na poszczególnych etapach edukacyjnych; przedmiot lub rodzaj zajęć w kontekście wcześniejszego i dalszego kształcenia; strukturę wiedzy w zakresie przedmiotu nauczania lub prowadzenie zajęć oraz kompetencje kluczowe i ich kształtowanie w ramach nauczania przedmiotu lub prowadzenia zajęć;

D.1/E.1.W3. integrację wewnątrz- i międzyprzedmiotową; zagadnienia związane z programem nauczania – tworzenie i modyfikację, analizę, ocenę, dobór i zatwierdzanie oraz zasady projektowania procesu kształcenia oraz rozkład materiału;

D.1/E.1.W4. kompetencje merytoryczne, dydaktyczne i wychowawcze nauczyciela; potrzebę zawodowego rozwoju, także z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnej, oraz dostosowywania sposobu komunikowania się do poziomu rozwoju uczniów i stymulowania aktywności poznawczej uczniów, w tym kreowania sytuacji dydaktycznych; znaczenie autorytetu nauczyciela oraz zasady interakcji ucznia i nauczyciela w toku lekcji; moderowanie interakcji między uczniami; rolę nauczyciela jako popularyzatora wiedzy; znaczenie współpracy nauczyciela w procesie dydaktycznym z rodzicami uczniów, pracownikami szkoły i środowiskiem pozaszkolnym;

D.1/E.1.W5. konwencjonalne i niekonwencjonalne metody nauczania, w tym metody aktywizujące i metodę projektów; proces uczenia się przez działanie, odkrywanie lub dociekanie naukowe oraz pracę badawczą ucznia, a także zasady doboru metod nauczania typowych dla danego przedmiotu lub rodzaju zajęć;

D.1/E.1.W6. metodykę realizacji poszczególnych treści kształcenia w obrębie przedmiotu lub zajęć – rozwiązania merytoryczne i metodyczne, dobre praktyki, dostosowanie oddziaływań do potrzeb i możliwości uczniów lub grup uczniowskich o różnym potencjale i stylu uczenia się, typowe dla przedmiotu lub rodzaju zajęć błędy uczniowskie, ich rolę i sposoby wykorzystania w procesie dydaktycznym;

D.1/E.1.W7. organizację pracy w klasie szkolnej i w grupach: potrzebę indywidualizacji nauczania; zagadnienie nauczania interdyscyplinarnego, formy pracy specyficzne dla danego przedmiotu lub rodzaju zajęć: wycieczki, zajęcia terenowe i laboratoryjne, doświadczenia, konkursy; zagadnienia związane z pracą domową;

D.1/E.1.W8. sposoby organizowania przestrzeni klasy szkolnej, z uwzględnieniem zasad projektowania uniwersalnego: środki dydaktyczne (podręczniki i pakiety edukacyjne), pomoce dydaktyczne – dobór i wykorzystanie zasobów edukacyjnych, w tym elektronicznych i obcojęzycznych; edukacyjne zastosowania mediów i technologii informacyjno-komunikacyjnej; myślenie komputacyjne w rozwiązywaniu problemów w zakresie nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć; potrzebę wyszukiwania, adaptacji i tworzenia elektronicznych zasobów edukacyjnych i projektowania multimediów;

D.1/E.1.W9. metody kształcenia w odniesieniu do przedmiotu lub prowadzonych zajęć, a także znaczenie kształtowania postawy odpowiedzialnego i krytycznego wykorzystywania mediów cyfrowych oraz poszanowania praw własności intelektualnej;

D.1/E.1.W10. rolę diagnozy, kontroli i oceniania w pracy dydaktycznej; ocenianie i jego rodzaje: ocenianie bieżące, semestralne i roczne, ocenianie wewnętrzne i zewnętrzne; funkcje oceny;

D.1/E.1.W11. egzaminy kończące etap edukacyjny i sposoby konstruowania testów, sprawdzianów oraz innych narzędzi przydatnych w procesie oceniania uczniów w ramach określonego przedmiotu;

D.1/E.1.W12. diagnozę wstępną grupy uczniowskiej i każdego ucznia w kontekście nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć oraz sposoby wspomagania rozwoju poznawczego uczniów; potrzebę kształtowania pojęć, postaw, umiejętności praktycznych, w tym rozwiązywania problemów, i wykorzystywania wiedzy; metody i techniki skutecznego uczenia się, metody strukturyzacji wiedzy; konieczność powtarzania i utrwalania wiedzy i umiejętności;

D.1/E.1.W13. znaczenie rozwijania umiejętności osobistych i społeczno-emocjonalnych uczniów; potrzebę kształtowania umiejętności współpracy uczniów, w tym grupowego rozwiązywania problemów oraz budowania systemu wartości i rozwijania postaw etycznych uczniów, a także kształtowania kompetencji komunikacyjnych i nawyków kulturalnych;

D.1/E.1.W14. warsztat pracy nauczyciela; właściwe wykorzystanie czasu lekcji przez ucznia i nauczyciela; zagadnienia związane ze sprawdzaniem i ocenianiem jakości kształcenia oraz jej ewaluacją, a także z koniecznością analizy i oceny własnej pracy dydaktyczno-wychowawczej;

D.1/E.1.W15. potrzebę kształtowania u ucznia pozytywnego stosunku do nauki, rozwijania ciekawości, aktywności i samodzielności poznawczej, logicznego i krytycznego myślenia, kształtowania motywacji do uczenia się danego przedmiotu i nawyków systematycznego uczenia się, korzystania z różnych źródeł wiedzy, w tym z Internetu, oraz przygotowania ucznia do uczenia się przez całe życie przez stymulowanie go do samodzielnej pracy.

W zakresie umiejętności student potrafi:

D.1/E.1.U1. identyfikować typowe zadania szkolne z celami kształcenia, w szczególności z wymaganiami ogólnymi podstawy programowej, oraz z kompetencjami kluczowymi;

D.1/E.1.U2. przeanalizować rozkład materiału;

D.1/E.1.U3. identyfikować powiązania treści nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć z innymi treściami nauczania;

D.1/E.1.U4. dostosować sposób komunikacji do poziomu rozwojowego uczniów;

D.1/E.1.U5. kreować sytuacje dydaktyczne służące rozwojowi zainteresowań uczniów i popularyzacji wiedzy;

D.1/E.1.U6. podejmować skuteczna współpracę w procesie dydaktycznym z rodzicami uczniów, pracownikami szkoły i środowiskiem pozaszkolnym;

D.1/E.1.U7. dobierać metody pracy klasy oraz środki dydaktyczne, w tym z zakresu technologii informacyjno-komunikacyjnej, aktywizujące uczniów w i uwzględniające ich zróżnicowane potrzeby edukacyjne;

D.1/E.1.U8. merytorycznie, profesjonalnie i rzetelnie oceniać pracę uczniów wykonywaną w klasie i w domu;

D.1/E.1.U9. skonstruować sprawdzian służący ocenie danych umiejętności uczniów;

D.1/E.1.U10. rozpoznać typowe dla nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć błędy uczniowskie i wykorzystać je w procesie dydaktycznym;

D.1/E.1.U11. przeprowadzić wstępną diagnozę umiejętności ucznia.

W zakresie kompetencji społecznych absolwent jest gotów do:

D.1/E.1.K1. adaptowania metod pracy do potrzeb uczniów;

D.1/E.1.K2. popularyzowania wiedzy wśród uczniów i w środowisku szkolnym oraz pozaszkolnym;

D.1/E.1.K3. zachęcania uczniów do podejmowania prób badawczych oraz systematycznej aktywności fizycznej;

D.1/E.1.K4. promowania odpowiedzialnego i krytycznego wykorzystywania mediów cyfrowych oraz poszanowania praw własności intelektualnej;

D.1/E.1.K5. kształtowania umiejętności współpracy uczniów, w tym grupowego rozwiązywania problemów;

D.1/E.1.K6. budowania systemu wartości i rozwijania postaw etycznych uczniów oraz kształtowania ich kompetencji komunikacyjnych i nawyków kulturalnych;

D.1/E.1.K7. rozwijania u uczniów ciekawości, aktywności i samodzielności poznawczej oraz logicznego i krytycznego myślenia;

D.1/E.1.K8. kształtowania nawyku systematycznego uczenia się i korzystania z różnych źródeł wiedzy, w tym z Internetu;

D.1/E.1.K9. stymulowania uczniów do uczenia się przez całe życie przez samodzielną pracę.

Weryfikacja osiągniętych efektów uczenia się wymaga zastosowania zróżnicowanych form sprawdzania, adekwatnych do kategorii wiedzy, umiejętności albo kompetencji społecznych, których dotyczą te efekty.

Osiągnięte efekty uczenia się w kategorii wiedzy można weryfikować za pomocą egzaminów pisemnych w formie zadań otwartych lub zamkniętych lub egzaminów ustnych, a także w oparciu o analizę opracowanych konspektów i obserwację ich praktycznej realizacji.

Weryfikacja osiągniętych efektów uczenia się w kategorii umiejętności wymaga bezpośredniej obserwacji studenta czasie wykonywania działań właściwych dla danego zadania zawodowego (dydaktycznego, wychowawczego i opiekuńczego) wynikającego z roli nauczyciela. Ocenie podlega również

aktywność na zajęciach, przygotowywanie odpowiednich zagadnień i tematów, samodzielne tworzenie zadań dla uczniów szkoły podstawowej Przygotowanie i obrona projektów lekcji analizowanych podczas zajęć. W ramach warsztatów – ćwiczeń metodycznych w szkole – przygotowanie i przeprowadzenie co najmniej 1 lekcji języka polskiego.

Po semestrze 4.